GoGo Blog

Би хүүхдэд чинь нэр өгнө өө. Дагвадорж. Энэ хүүхдийн чинь нэр

http://stormy.blog.gogo.mn — Fri, 12 Mar 2010 11:05:48 ULAT

Монголчууд үндэсний баатар, мэргэжлийн сумогийн 68-р их аварга Асашёорьюү Дагвадоржийгоо их л хүндэтгэлтэйгээр угтан авлаа даа. Гадаад орны төрийн тэргүүнүүдийг угтаж авдагтай адилхан замын хөдөлгөөнийг хааж, тусгай хамгаалалттайгаар Баянгол зочид буудалд ирсэн юм байх. Төрийн тэргүүний дайтайгаар их аваргаа хүндэлж байгаа нь монголчуудыг гүндүүгүй бөгөөд бөхөд хайртайн томоохон илрэл болж байх шиг байна. "Ийгл-ТВ"-ээр иргэдийн саналыг сонсож байхнээ бүгдээрээ л их аваргад хайртайгаа баяр бахдалтайгаар илэрхийлэх юм. Ганц нэг хүн арай өөр талаас нь эрүүл саруул ухаанаар бодлоо илэрхийлэх агаад тэрхү хүнийг бусад нь газар доогуур ортол муулах юм. "Монгол хүний хийморьгүй новшнууд, монголын нэрийг дэлхийд гаргасан хүн ирж байхад яасан тэнэг юм, монгол түмний хийморь бол Дагваа мөн" гэхчлэн хайрыг харамгүй илэрхийлцгээлээ. Буруу нь юу байхав дээ.

Гэвч монголчууд ямар их тэнэглэдэг, ямар агуу их туйлширдаг улс вэ. За энэ ч яахав. Их аварга сая төрөх эмнэлэгүүдээр орлоо л доо. Төрсөн эхчүүдэд баяр хүргэж, хүүхдүүдэд нь өлгий өгч байна аа. Сайхан сэтгэлтэй юм аа. Харин дөнгөж төрсөн ээж дээр баахан сэтгүүлч дагуулж орж дөвчигнөх юм даа. Ханиад томуу элбэг, нярайн янз бүрийн халдвар гараад байхад тэр олон хүн дагуулж орох хэрэг байгаа ч юм уу. Тэгснээ төрөх орноос босоогүй байгаа ээж дээр очоод ямар хүүхэд төрснийг нь асууж байх юм. Тэгснээ "Баяр хүргэе. Би хүүхдэд чинь нэр өгнө өө" гэснээ "Дагвадорж" гээд аваад хаячих юм даа. Нөгөө муу ээж "За" гэж хариулав. Хэрвээ миний эхнэр төрөөд тэгээд хэн нэгэн бөх баахан хүн дагуулаад юу юугүй давхиж оронгуутоо "Би хүүхдэд чинь бэлэг өгч байгаа юм чинь нэрийг нь бас өгнө өө" гээд өөрийнхөө нэрийг өгчихвөл маш том доромжлол байх болно. Тэр хүүхдийн эцэг гэж бас нэг хүн байгаа биз дээ. Өөрийнхөө хүүхдэд нэр өгөх гэж ёстой нойргүй шахам хонож нэр бодож байсан чинь ганц хормын дотор хэн нэгэн нэр өгчихвөл ямар санагдах вэ. Их аварга хөөрхий тэр залууг эцэг хүнийх нь хувьд их л муухай доромж байдлаар хандлаа. Ер нь хүмүүс бэлэг дэмбэрэлтэй л гэх байх. Эрүүл сэтгэдэг залуу хүн байвал тэр дээрэнгүй маягийн байдалд нь тийм ч таатай хандахгүй биз. За тэгсэнээ талбай дээр ард түмэнтэйгээ уулзах юм байх. Ард түмэн гэдэг үгийг төр засгийн тэргүүн хэлэх ёстой үг болохоос хэн хүссэн хэлээд байдаг үг биш гэж боддог.

Их аваргад хүндэтгэл үзүүлэх нь буруу биш ээ гэдгийг дээр хэлсэн. Гэвч аливаа зүйлд хэм хэмжээ заавал байх ёстой. Ер нь тэрс утгаар нь бодвол Дагвадорж японы сумо гэдэг спортыг л үзүүштэй болгосон болохоос Монголын үндэсний спортод хамаагүй шүү дээ. Францын ерөнхийлөгч байсан хүн түүнийг шүтдэг л гэдэг. Зургийг нь ханандаа хаддаг л гэдэг. Тэр ерөнхийлөгч дэлхийг төлөөлөхгүй. Монголын нэрийг дэлхийд сайнаар гаргасан л гэдэг. Сая зодоон хийсэн нэрээр л япон монгол хоёрт баахан шуугиан дэгдээлээ. Тэгээд дээрээс нь олимп дэлхийн аваргууд дагаж далбайгаад байх хэрэг байгаа ч юм уу үгүй ч юм уу. Уг нь Монголын нэрийг жинхэнэ утгаар нь дэлхий дахинд дуурсгаж чадсан хүмүүс бол олимп дэлхий аваргууд баймаарсан даа. За. Одоо нөгөө айхтар Би монгол хүн, эзэн Чингисийн удам өөр юу юу билээ баахан хоосон омогшиж, цээжээ дэлдэгсэд хараалаа урсгах байлгүй дээ. Тэгээд ч монгол хүний хийморь бол бөхчүүд биш ээ гэдгийг эрхбиш мэддэг болсон баймаар даа. Жинхэнэ хийморь лундаа бол эрдэм билэг, оюун ухаан, ирээдүйг харах алсын хараа гэж мунхаглан боддог шүү. http://mongolnews.mn/i/2260 энд дарж бичлэг үзээрэй.

Өнгөрсөн ирээдүйн зааг буюу өөрийгөө чамлах нь

http://stormy.blog.gogo.mn — Wed, 10 Mar 2010 16:22:22 ULAT

Өнгөрсөн болоод ирээдүйн алтан зааг дээр бид оршин байна. Тухайн цаг үеийнхээ одоо цаг дээр амьдрагсад бүгд яг энэ алтан заагт байсан билээ. Хэзээ нэгэн цагт өнгөрсөн үе байсан бол бас хойчийн нэгэн өдөр ирээдүй болох болно. Заримдаа өөрийнхөө амьдралыг тунгаан бодохуйд хэтэрхий чамлалтай. Мэдсэн сурсанаар маруухан, бүтээсэн байгуулсанаар муухан байх нь үнэндээ гутамшиг мэт санагдах юм. Нойр хулжин байхдаа өнгөрсөнөө эргэцүүлэн боддог. Үнэндээ тэрийг тэгээд хийчихсэндээ гэж бахархан дурсах зүйлээр асар хомс юм аа. Нэгэн их ухаантны хэлсэнээр "Би юу ч мэдэхгүй гэдгээ хамгийн сайн мэднэ" гэдэг шиг болох юм. Хүүхэд насны цайлган дурсамжууд нэгэнтээ надаас хулжин одсон мэт. Бүүр түүрхэн олон хэсэг зураглалууд л үлдсэн мэт байх юм. Уг нь их л сайхан дурсамжууд тархинд хадгалаатай байдагсан.

Гэтэл бараан дурсамжууд хар тэмдэглэлийн дэвтэрт дүүрэн байх юм. Хүн ер нь цагаан сайхан дурсамжаа мартаад хар тэвтэрт бичигдэн үлдсэнээ илүү санадаг бололтой. Уг нь тэр нэгэн цагт сэтгэл оюун минь хиргүй цагаан цас цав цагаахан байсансан. Амьдралын саад нугачаанд тэр цагаан цаас минь элдэв янзын бичиглэл, зургуудаар дүүрчээ. Уг нь дийлэнх хэсэг нь ариун нандин зураглал байгаасай гэж би хүсдэг юм. Магадгүй насны эцэс болоход нэгэн цагт нөгөө ертөнцөд халин одохынхоо өмнө мөнөөх цаасан дээр бичигдсэн, зурагдсан бүхнийг эргэн нэг харах байх л даа. Хүний амьдрал гандан буурах, мандан дээшлэхийн хар цагаан зааг дээр өнгөрдөг гэдгийг алхам бүрийдээ ухааран мэдэрдэг болж дээ. Энэ хоёрын аль замаар явахаа өөрөө л сонгоно. Муу сонголт хийвэл баллууранд арчигдах зураас мэт уусан сарнина. Харин зөв сонголт дүрэлзэн асахын эх нь болно.

Харамсалтай нь хүн өөрийнхөө сонголтын боол нь болох нь олонтаа. Хүүхэд байхад хэнээс ч юм сонссон үлгэрт итгээд Долоон бурхан одонд хүслээ шивнэдэг байж билээ. Чухам юу хүсдэг байснаа заримдаа санахаа больчихдог. Эргүү тэнэг хүн л ийм байдаг байхдаа гэж өөрийгөө зэмлэнэ. Салхи хөлөглөн дүүлж, хязгааргүй сансарт уусаад алга болчихмоор. Магадгүй хэзээ нэгэн өдөр хүссэн бүхэн болж, би өөрөө сансарын цагаан салхи болхи болон шуугин одох байх даа. Нүдэнд минь байнга харагдах шилэн жинз тоосонд дарагджээ. Хажууханд нь байх үзэгний сав ч мөн адил. Тоосыг нь арчихсан гэж олон удаа бодсон ч... Хааяа цай уудаг аягыг эс тооцвол цагийн салхи бүхнийг тоосоор даржээ. Ирээдүйд хэн нэгэн энэ зузаан тоосыг арчих л болно.

Төрөх газар VS шорон

http://stormy.blog.gogo.mn — Wed, 3 Mar 2010 09:25:47 ULAT

Монголын нийгмийн тогтолцоо болоод бусад зүйлс нь их сонирхолтой. Улс орныг удирдаж байгаа хүмүүс бодит байдалд болж байгаа үйл явдал, ард түмний амьдралын талаар огт мэддэггүй. Замын түгжээ, эвдрэл, утаа гэх зэрэг нийгмийн тулгамдсан асуудлын талаар мэдсэн ч мэдээгүй дүлий дүмбэ сууцгаадаг. Үүний нэгээхэн хэсэг нь эрүүл мэндийн салбар л даа. Хэдэн үеийн сайд нарынх нь унхиагүй дорой ажиллагаанаас болж эрүүл мэндийн салбар өвдөг дээрээ унаад, элгээрээ мөлхөөд одоо юугаараа цааш явах нь тодорхой бус. Хэдэн эмнэлэгүүд нь ёстой нэг мөхөлийн ирмэг дээр ирчихээд дэнжигнэн, хүүхэд үхэж байхад дорвитой арга хэмжээ авахгүй байсаар л байх юм.

Монголд төрөх эмнэлэгүүд нь хаалгаа барьж, эмнэлэгийн барилга нурж, хэдэн тийшээ нүүж орох орон олдохгүй байхад Туул голын эрэг дагуу 1000 хоригдлын тохилог сайхан хорих анги нээгдэх гэж байгаа нь ер бусын гайхам "сайхан" үзэгдэл шүү. Тэрхүү шинэ шорон нь дэлхийн жишигт нийцсэн тохилог ажээ. Нийгмийн өмнө гэмтэй үйлдэл хийж түүнийхээ төлөө хоригдох хүмүүсийг байрлуулах байр нь баригдаад, газар нь шийдэгдээд байхад ирээдүй болсон нялхасын төрөх эмнэлэгт хөрөнгө, санхүү газар нь олдохгүй. Гажигтай л даа. Бас болоогүй ээ. Засгийн эрхэнд байдаг намууд нь өчнөөн өндөр орд харш сүндэрлүүлээд байдаг.

Парламентад суудаг 76 нөхөр өөрсөддөө зориулж бас л үнэтэй орд харш бариулах гээд л газар хайгаад байгаа. Явж явж нийслэлд ганц байдаг шахуу Төрийн ордны хойно байдаг ногоон байгууламжаа чад болгоод шинэ ордон барих юм байх. Ер нь тэд нарт шинэ ордны хэрэг огт байхгүй санагдах юм. Одоодоо Төрийн ордон болоод л байна. Тэрнийхээ оронд шинэ төрөх эмнэлэг, сургууль барьвал ард түмэнд үнэхээр хэрэгтэй баймаар юм. За ямар ч байсан төрөх газрын оронд шорон байвал илүү сайхан бололтой юм аа. Тэр шоронгийн нэр нь ТУУЛ. Бодохнээ Туул нэртэнгүүд эсэргүүцэл илэрхийлэх хэрэгтэй. Манайд Туул нэртэнгүүд их бий дээ. Туул шорон нээлтээ хийж төрөх эмнэлэгүүд хаалгаа хаадаг "сайхан" нийгэмд амьдарч байна даа.

Бурхадын тухай элий балай бодол

http://stormy.blog.gogo.mn — Fri, 26 Feb 2010 17:09:02 ULAT

Бурхад заримдаа галзуурдаг. Аймшигтайгаар уурлан бухимдаж, асар их догширно. Би тэр догширдог бурхадаас айдаг. Ганцхан би гэлтгүй хүн бүхэн айна. Тэд ер нь яасан гэж, юу болоод уурладаг юм бол оо. Бодоод байхад тэд яг хүн шиг байдаг байх аа. Хүн шиг уурлаж, инээж, хараал хэлдэг гэж бодогдоод байдаг. Хааяахан эрэгтэй бурхан жаахан нанчид хүртчихээд гэртээ очно. Эхнэр болох бурхан их ууртайгаар угтана. Хоёр бурханы хоорондын маргаанд хөөрхий бид золиос болно. Заримдаа эрэгтэй бурхан эхнэр бурханаа хардана. "Чи хэнтэй хаагуур явсан. Хэнтэй уулзав" гэх мэтээр. Бас л бурхадын дундах хэрүүл болж, тэр нь заримдаа зодоон болно. Бурхад үнэхээр тийм бол хүнээс юуны ялгаа байна аа. Хэрэв тэд ингэдэг бол золиос нь хүн. Бас амьтад. Үнэндээ хүн амьтан юм чинь дээ. Тэрхүү их уур хилэнгээс нь болж нэг бол аймаар их бороо орж үер усны аюул нүүрлэнэ. Эсвэл цасаар дарчихна.

Тэгээд ч энэ бурхад бидний өдөр тутмын уйтгарт амьдрал, хөгжөөнт мөчүүд, тэр бүү хэл загас наадуулахыг маань хүртэл хаана байдаг нь мэдэгддэггүй бурхад зохицуулж байдаг. Тэдэнтэй нүүр тулан уулзвал юу ярих бол. Лав л хэлийг нь ойлгохгүй байх гэж бодогдоно. Зарим бурхадын гадаад төрхийг аймшигтай догшиноор дүрсэлсэн байдаг ч гэлээ тийм биш байх гэж санагддаг. Гэвч нэгэн өдөр хүсээд байсан зүйл минь болж, би, бид бурхан хэмээгчидтэй уулзах болно. Нүгэл хилэнцээ шүүлгэх байх л даа. Тэгээд л там диваажин гэдэг хоёр хаалганы аль нэг рүү орох биз. Харин биднийг шүүх бурхад яг л бидэнтэй адил хэрэлдэж маргалддаг, хардаж харамладаг, хайрлаж дурладаг юм бол хэн хэнийгээ шүүх нь маргаантай санагдана. Тэгвэл би бурхадын бас шүүмээр байна. Тэгээд там диваажин хоёрын нэг рүү нь хамт явсандаа ч яахав. Даанч бурхад надаар шүүлгэхгүй л дээ. Гэсэн ч би тэднийг шүүмээр байна.

″Би Монгол гэдгээрээ омгорходог″ хэмээн хоосон хийрхэгчдэд

http://stormy.blog.gogo.mn — Thu, 25 Feb 2010 14:53:21 ULAT

Манай нийгмийн хэв загвар ч юм уу сэтгэлгээ нь их инээдтэй. Гадаад хүн гэхээр л хамаг байдгаа өгөхөөс буцдаггүй. Хуучин оросуудыг "ах нар" гэж жигтэйхэн их шүтдэг. Сэтгэлд нь юм хийчихэв дээ гэж бие биендээ анхааруулдаг байв даа. Тэгээд тэднийхээ доодохыг нь долоох шахна. Бараг цорын ганц гадаад хүн нь оросууд. Тэд нар өндөр хамар, шар царайтай болохоор иймэрхүү царай төрхтэй хүмүүс л бол дээд бурхан мэт юм байна гэсэн ухагдахуун манайхны тархинд айхтар гүн суусан бололтой. Сүүлийн жилүүдэд хэдэн телевизүүдээр "Реалити шоу" нэртэй нэвтрүүлгүүд түлхүү гарах болсон. Харин тэдгээрийг шүүж байгаа шүүгчид үнэн хөгийн. Хаа газраас авчирсан нь үл мэдэгдэх гадаад нөхөр ярвайчихсан сууж байна. Тэгээд элдэв солиотой утга үл ойлгогдох юм ярьна. Гадаад дууг хэн сайн дуулах вэ гэсэн утга бүхий нэг нэвтрүүлгийг лав л хоёр гадаад хүн хөтөлж байв даа.

Монголын ирээдүйн оддыг монголчууд өөрсдөө биш харийнхан тодруулж байгаа нь ариун явдал мөн үү. Тэгээд тэд нар нь үнэндээ мэргэжлийн улсууд биш гэж байгаа. Рагу билүү дээ нэг хүн тогооч гэж байгаа. Сонинд өгсөн ярилцлагадаа "Монголд од болох амархан. Би бол дороо л од болон гялалзаж байна. Танай улсын ирээдүйн оддыг тодруулж байна" гэх утгатай яриа өгсөн байлаа. Монголоос энэ байтугай урлагын од олдохгүй, дориун шүүчих мэргэжилтэн олдохгүй байгаа бололтой. Ирээдүйн топ моделиудыг тодруулан гаргах нэгэн нэвтрүүлэг гарч байна аа. Шүүгч нь мөн л гадаад иргэн. Зев Розенберг гэдэг еврей хүн. Монголд ирээд ёстой хэдэн гэрэл зурагчдыг өмнөө сөхрүүлж байгаа хүн дээ. Энэ хүний өмнө гишгэх ур чадвартай зурагчин монголд байхгүй бололтой. Хэдэн загвар өмсдөг хүүхнүүд, гайгүй гэсэн охид энэ нөхөр дээр очиж зургаа авахуулна. Дараа нь ёс юм шиг монгол охидыг амталдаг гэж байгаа. нөгөө хойноос ирээд хот минийх, хотонд ороод хонь минийх байгаа биз дээ.

Иймэрхүү юм болоод байхад нөгөө үндсэрхэг үзэл, эх оронч гэж орилоод байдаг нөхдүүд нүдэн байлай чихэн дүлий. Хараал идээд байдаг япон, солонгос, хятадуудаас чинь илүүгээр иймэрхүү завсрын хүмүүс монгол цусыг чинь бузарлаад байдаг юм биш биз дээ. Хэдэн охид хүүхнүүдээ харийнханы өвөрт алдаад байж юуных нь хий хоосон омгорхол вэ. Эхлээд охид бүсгүйчүүдээ гадныханд алдахаа больчих хэрэгтэй бус уу. Ер нь явж явж үндэсний үзэл айхтар омог бардам зан чинь охид бүсгүйчүүдээ хэрхэн хайрладагаас эхэлдэг бололтой юм. За хувийн телевиз, бизнесийн байгууллагууд хэнийгээ урьж залж юундаа оролцуулах нь хамаагүй юм аа гэхэд засаг төр нь хүртэл гадныханы өмнө өвдөг бохироостой. Луйвраар дампууруулсан хувийн банкыг төрийнх болгочихоод тэрнийхээ захирлаар гадаад хүнийг залчихна. Тэр хүнийх нь сарын цалин хоёр байр хангалттай авч хүрэх хэмжээтэй. Тэр нөхөр сар бүр хоёр өрөө байр аваад байхад жилд 12 газар орон сууцтай болно оо гэсэн үг. Хэтэрхий биш гэж үү.

Банк толгойлоод явчих хэмжээний боловсрол чадалтай банкирууд монголд байхгүй юм уу. Азийн цээжин дээрх цөс ихт монголчууд өнөөдөр нэг иймэрхүү л байна шүү дээ. Гайгүй гэсэн газар бүр нь дандаа гадныхан. Сор болсон охидыг нь мөн л харийнхан өвөрлөж байна. Ирээдүйн одод, суперүүдийг гадны хүмүүс тодруулж байна. Би Монголоор гэж цээжээ дэлдэгсэдээ. Та нар тэгээд энэ бүхэнд дүлий сармагчин лугаа адил байсаар байна шүү дээ. Ядаж ганц ч удаа болов чадлынхаа хэрээр энэ байдлыг шүүмжилж байгаа билүү. Юун дээл, юун хөөмий. Энэ бүхнээс чинь илүү үндэсний тусгаар тогтнол, монгол цусны ариун байдал алдагдахад хүрээд байгаа бус уу. Хэтэрхий хоосон хийрхэж, цээжээ дэлдэж байхаар энэ бүхэн рүү ганц удаа ч болов хараарай даа.

Хүн бүрийн амьдрал үнэ цэнэтэй

http://stormy.blog.gogo.mn — Mon, 22 Feb 2010 16:27:56 ULAT

Хүн бүрийн амьдрал үнэ цэнэтэй. Адгийн хулгайч, алуурчин, өөдгүй новш байсан ч гэсэн үнэ цэнэтэй амьдралаар бага болов амьдарсан л байгаа. Мөнхүү чанартаа амьдралын үнэ гэж юу билээ. Өглөө бүрийн нарыг сэрүүн тунгалагаар харж, өвөл болгон цас орохыг хүлээж, зуны налгар цагт голын эргээр гүйж, хаврын хавсарга, намрын мөнгөн хярууг мэдрэх гэдэг биш гэж үү. Маргааш үргэлж байдагтай адилхан үнэ цэнэтэй амьдрал ямагт байдаг. Гагцхүү хүн өөрөө ганц олдож байгаа залуу нас, үнэт амьдралаа хэрхэн залуурдан хөвөхөөс бүх зүйл хамаарах болно оо. Хүмүүний дотоод сэтгэлд цаг ямагт хоёр чоно уралцан байдаг. Нэг нь хайр, нөгөө нь үзэн ядалт. Энэ хоёр араатны аль нь ялахаас ирээдүйн амьдрал хамаарах аж. Үзэн ядалт, хар хорын сэтгэл дийлбэл амьдралын үнэ цэнэ өчүүхэн болон хувирах. Харин хайр ялан дийлэх аваас жинхэнэ гайхам амьдралыг цогцлоон босгох биз.

Баавгайг намнахад хүч дутах аваас өөрийнх нь хүчийг ашигла хэмээх нэн мэргэн үг бий. Энэ үгний мөн чанарыг ухан ойлговоос асар их утга агуулж байгаа нь уншигч хэнд ч болов ойлгогдоно. Үзэн ядалт, дайсагналын аймшигт чоныг дийлж барахгүй бол өөрийнх нь их хүчийг өөрт нь ашилан дарах нигууртай ажээ. Өнөөдрийн гутамшигт ялагдал таны амьдралыг үрэн таран хийж байгаа мэт бодогдож, дайсагналын их түүдгийг сэтгэл оюунд чинь асаасан бол энэ бүхнээ түр ч атугай дарж сайтар тунгаан бодогтун. Өнөөдрийн ялагдал маргаашийн гайхамшигт ялалт болох ч юм билүү. Түрхэн зуурын сэтгэл хөдлөлөө тогтоон барьж, аливааг няхуур бодон тунгааж чадаж байвал жинхэнэ үнэ цэнэтэй амьдралын үндэс болох. Хүчит догшин давалгаа асар ихээр байвч нэгэн цаг дор номхон болдог. Өчүүхэн ч болов өөрийгөө ялан дийлбэл тэр нь асар их үнэ цэнэ юм гэж бодогдоно. Эцэст хүн болгоны амьдрал үнэ цэнэтэй билээ.

Үндэсний үзэл болоод эв нэгдэл

http://stormy.blog.gogo.mn — Fri, 19 Feb 2010 11:34:07 ULAT

Үндэсний үзэл санаа болоод үндсэрхэг үзлийн талаар залуус ихээхэн ярьдаг болсон нь сайшаалтай. Энэ мэт үзэл бодлоо илэрхийлэн гаргаж байгаа нь ардчиллын үр шим юм. Гэсэн ч үзэл бодлоороо хэт тулгуур байдлыг гаргах нь зохисгүй санагддаг. Үнэндээ бодит байдал дээр монголын залуус төдийгүй ард иргэд туйлын эв нэгдэлгүй байдаг нь мөнөөх яриад байгаа үндэсний үзлээ шороонд булчихдаг юм. Тэгэхээр бид үндэсний үзэл санаа болоод эх оронч үзлийн талаар ярих болбол эхлээд туйлын эв нэгдэлтэй байх хэрэгтэй мэт бодогдоно. Тэгвэл эв нэгдэл, нэгэн зүгт үзэл бодлын галыг хэрхэн асаах вэ. Нэн түрүүнд Монголд үндэсний үзэл санааны эцэг байх хамгаас хэрэгтэй. Ийм хүн байж байж л эв нэгдэлтэй байхын үндсийг тавьж өгөх учиртай.

Үзэл санааны удирдагч гарцаагүй нөхцөлөөр гарч ирэх боловч чухамдаа хэзээ гэдгийг хэн ч мэдэхгүй. Тэгвэл удирдагч гарч иртэл юу хийвэл зохилтой юм бэ. Наанадаж айл өрх болгон Монгол төрийн бэлгэдэл далбаагаа гэрийнхээ хойморт, албан газартаа хүндэтгэн байрлуулах хэрэгтэй мэт санагддаг. Төрийн далбааг ийнхүү хүндэтгэн байрлуулах нь залуу үе, хүүхэд багачуудын сэтгэлгээнд эх оронч үзэл, үндэсний үзэл санаа, эв нэгдэлтэй байдлын галыг асаахад чухам нэмэр оруулах юм аа. Монгол Улсын төрийн дууллыг балчир нялхасаас өгсүүлээд өтгөс буурлууд хүртэл заавал мэддэг байх ёстой гэж боддог.

Төрийн дууллаа мэдэж байх нь хэн бүхний ярих дуртай нөгөө омгорхох, аархах, бахархах сэтгэлийг төрүүлээд зогсохгүй төрт ёсоо хүндлэх сэтгэлийг эрхгүй төрүүлэх болно. Ер нь эхлээд төрөө дээдэлдэг, хүндэлдэг, сүр хүчинд нь биширдэг байвал зохистой билээ. Ямар ч байсан Монголын төр л бол төр гэдгийг хэн бүхэн санаж байх ёстой. Хэдэн үеэр дамжин ирсэн төрт ёсны уламжлал тодорхой хугацаанд тасарсан байж болох ч үүнийг дахин сэргээн гагнах нь одоогийн төрийн хар хүмүүст нэн их хамаатай асуудал. Төрөө дээдэлдэг, туг далбаагаа хүндэтгэн залдаг, төрийн сүлд дууллаа мэддэг байх нь дээр ярьсан эв нэгдэл, үндэсний үзэл санаа, эх оронч үзлийн нэгэн хэлтэрхий гарцаагүй мөн билээ. Монгол голомт мандан бадарч, үеийн үед дүрэлзэн асаг.

МОНГОЛЫН ТӨРТ ЁСЫГ хүндлэн сахиж, мөргөмү

http://stormy.blog.gogo.mn — Thu, 11 Feb 2010 11:20:29 ULAT

Монгол Улс төрт ёсны нэн арвин түүхтэй, уламжлалтай. Анхны төрт улсыг байгуулж байсан тэртээ үеэс өнөөг хүртэл түүхийн урь замыг туулахдаа төрт ёсны нандин уламжлалыг хэвээр нь хадгалж ирсэн нь гайхалтай. Коммунист системийн дал гаран жилд Монголын төрт ёс, хар хайрцагны бодлого багагүй хэмжээгээр алдагдаж байсан гэж мэргэжлийн хүмүүс үздэг. Монголын удирдагчид үеийн үед билэг ухаанаа шавхан, оюун бодлоо хөвчилөн байж уламжлалаа хадгалж ирсэн нь маргамгүй үнэн юм аа. Үе үеийн цэцэн мэргэдийн ухаанаас урган гарсан хууль, ард түмэн нь төрөө дээдлэх, төр засаг түмэн олноо хүндэтгэн үзэх ёсон гээд бидний хойч үедээ өвлүүлэн үлдээхүйц олон зүйл бий гэдгийг номч их мэргэд эрхбиш мэддэг бизээ.

Харин өнөөгийн Монголын төрд зүтгэж буй төрийн хар хүмүүс уламжлалт ёсзүйн тал дээр ихээхэн дутагдалтай байгаа мэт өчүүхэн надад боддогддог билээ. Наанадаж төрийн төлөө зүтгэж буй эрхэм харц шулуун, үг туйлбартай байх ёстой мэт. Харц шулуун байх нь аливаа асуудалд туйлбартай, итгэж болох хүний илэрхийлэл бус уу. Гэтэл манай зарим төрийн түшээд эгцэлж үл хардаг, ямагт дальдчин доош гөлөн гөлөн харах нь ямар нэгэн атгаг муу үйл хийгээд түүнээсээ болоод шулаан байх харц нь нугарсан мэт санагдах юмаа. Хэлж буй үг орооцолдсон, утга үл олдох, тайлал муутайн дээр чухам гол хэргээсээ ямагт зугтан тойрох мэт байгаа нь их л гутамшиг адил. Төрийн төлөө зүтгэж байгаа эрхэм хүн нуруу цэх, явдал зөөлөн байх нь ёстой гэж тунгаан бодно. Нуруу цэх байх нь өөртөө итгэлтэй, аливаа үйлд цэгц шулуун байхын илэрхийлэл ажгуу. Төрийн түшээ хүн харилцан ярилцагт этгээддээ туйлын хүндэтгэлтэй хандах ёстой билээ.

Элгээ эвхэж ярилцах нь өнөөх хүнээ туйлын дорд үзэж байгаагийн илэрхийлэл төдийгүй атгаг мууг агуулж байгаа мэт бодлыг төрүүлдэг. Ажиж байхад энэ муу зуршил их л олон хүнд харагдах юм. Их үйлийн төлөө яваа хүн шанаагаа тулан уйтгарлах нь арчаагүй доройн шинж төдийгүй өвчинд шаналан толгойгоо даахаа больсон хүнийг илэрхийлдэг шүү дээ. Үзвээс төрийн эрхэм түшээд шанаагаа тулан их уйт бодолд дарагдах мэт суух анзаарагдах авай. Монголчууд эртнээс шанаагаа тулсан хүнийг "Толгойгоо ганзгалсан хийморьгүй амьтан" гэж ихэд цээрлэн үздэг байсныг мартаагүй баймаар. Ийм лундаагүй байдлыг "Хорин насаа хогт булуулж, хоёр төмсөгөө цогонд булуулсан заяагүй амьтан" ч гэж хэлдэг. Иймээс толгойгоо ганзагалах нь хийморьгүйн шинжээ. Энэ бүхнийг дан төрийн түшээд ч гэлтгүй бүх л хүмүүс, тэр тусмаа залуу үеийнхэн бодож тунгааж явбал хэрэгтэй гэж бодлоо. Бултаараа цог золбоотой гялалзан байвал ад муу бүхэн тойрон өнгөрч, эх орон мандан цэцэглэх нигууртай хэмээн мунхаглан боддог билээ. Ард иргэд бүгдээр МОНГОЛЫН ТӨРТ ЁСЫГ хүндлэн сахиж, мөргөмү.

Эх оронч үзэл, үндэсний үзэл санаа тун бага зүйлээс эхэлдэг юм шүү

http://stormy.blog.gogo.mn — Mon, 8 Feb 2010 15:53:08 ULAT

Монголд ардчилсан хувьсгал өрнөсөн үеэс эхлэн үндэсний үзэл санааны тухай айх ичих зүйлгүйгээр ярьдаг болсон. Олон зууны түүхтэй, дэлхийн хагасыг монгол гутлын улаар тамгалж явсан, хүн төрөлхтөний түүхэнд эзэнт гүрнийг жинхэнэ утгаар нь байгуулж байсан гээд бахархан ярих, үеийн үед дуурсах арвин их түүх бидэнд өвлөгдөн ирсэн. Мэдээж энэ бүхнээрээ бахархах нь зүйн хэрэг юм аа. Харин энэхүү бахархалт сайхан өв уламжлал, түүх соёлоо хэт хавтгайруулж байгаа харамсалтай. Эх оронч үзэл гэсэн нэрийн доор хэт үзэл давамгайлж эхэлбэл юунд ч хүргэж болзошгүй гэдгийг санууштай. Ер нь жинхэнэ эх оронч үзэл гэж юу юм бэ. Эх оронч үзэлтэй, үндэсний үзэл санаатай гэж өөрийгөө нэрлэхийн тулд наад зах нь зажилсан бохио гудамжинд хаяхгүй байхаас эхэлдэг гэж боддог. Үнэндээ бидний ярьдаг үндсэрхэг үзэл маань тун бага зүйлээс эхэлдэг юм. Татаад дууссан тамхины ишээ зориулалтын саванд хаяж, нус цэрээ хаа таарсан газраа хаядаггүй ёс зүйн хүмүүжлээс эхэлдэг. Хий хоосон бардамнан цээжээ дэлдэж, хэн нэгэнд бялдуучилах нь эх оронч, үндсэрхэг үзэл биш харин ч гутамшиг бизээ. Эх орноо хөгжүүлж, дэлхийд үгүй юм гэхэд азийн түвшинд гаргахын тулд наанадаж англи хэлийг эх хэл шигээ сурах хэрэгтэй. Англи хэлийг сураад дэлхийн мэдлэгийг монголдоо авч ирвэл тэр нь жинхэнэ эх оронч үзлийн нэг илэрхийлэл болно.

Мөнхийн хөрш болсон хоёр улсын түүх соёлыг судалж, хэлийг нь төрөлх монгол хэл шигээ сурвал бас л үндсэрхэг үзэл гээд байгаагийн эхний алхам болох билээ. Бодит байдал дээр нөгөө омгорхож цээжээ дэлдээд байдаг монголчуудын ихэнх хэсэг нь /бүүр бүгдээрээ шахуу шүү/ эх орныхоо хилийг давангуутаа хэн ч биш болж хувирдаг нь гашуун боловч үнэн шүү дээ. Солонгосын гааль дээр очоод хөгжил доройнхоо "буянаар", бас хэл мэдэхгүйн зовлонгоор заазлагдах гэж байгаа мал шиг тусгай өрөөнд эр эм, хөгшин залуугүй туугдан ордог нь харамсалтай үнэн. Тэр цагт "Би монгол" гэж цээжээ дэлдэж, барданадаг зан нь хийсэн одож арчаагүй дорой болдог нь бас л гашуун үнэн. Харин тийм байдалд орохгүйн тулд, омголон зангаараа байхын тулд муу хэлээд байгаа тэр улс орнуудынхаа эх хэл, түүх соёлыг сайтар судлан үзэх нь зүйтэй. Хий хоосон бардамнал бол сул дорой хүмүүсийн тайвшрал гэдэг Стефан Цвиегийн үгийг санаж явахад хэзээ ч илүүдэхгүй. Бидний барданаж байх цаг хойно үлдээд байна. Өнгөрсөнөө биш ирээдүйгээ харах цаг ирчихээд байна.

Та өөрийгөө эх оронч, үндсэрхэг үзэлтэй гэж хэлэхийн тулд Монголын төлөө цохилох зүрхтэй байх хэрэгтэй. Ядаж нууц товчоогоо бүрэн унш. "Гэсэр", "Жангар"-аа бүгдийг нь үгүй юм гэхэд хэсэгчилж хэвлэгдсэн байгааг нь олоод уншчих. Түүхийн номнуудаас ядаж ганцыг бүрэн бөгөөд сайтар ойлгоод унш. Жирэмсэн эхчүүд үр хөндүүлэхээ больчих. Монгол омгорхол гэж цээжээ дэлдээд байгаа залуус энэ үр хөндөлтийн эсрэг зогс. Үнэхээр монгол хүн гэж омогшихийг хүсээд байгаа юм бол эхлээд эцэг хүн байж сурах хэрэгтэй. Эцэг болж байж л эх орноо хайрлах болно. Шууд утгаараа монгол эрчүүд хариуцлага хүлээж сур. Өчүүхэн хариуцлагаас өөрийн улаан нүүрийг авч гарахын тулд хэн нэгнийг золиослож байгаа бол та "БИ ЭХ ОРОНЧ, ҮНДСЭРХЭГ ҮЗЭЛТЭН, МОНГОЛООРОО ОМОГШДОГ" гэж агаарийн хоосон зүйл бүү ярь. Эх хэлээрээ зөв яриад сурчих хэрэгтэй. Бичиж байгаа арван үгнийхээ наймыг нь ядаж алдаагүй бичдэг болчих. Тэр цагтаа "Би монгол хүн" гэж бахархал даа. Нийгэмд байр суурь эзэлсэн шилдэг бизнесмэнүүд хэдэн бөхчүүдийг ивээн тэтгэж, өндөр цалин хангамж өгч байснаас программистаар сурч байгаа хэд хэдэн оюутныг ивээн тэтгэ л дээ. Эцсийн дүндээ сурч боловсорч байгаа залуус л нийгмийн баялагийг бүтээх болохоос хэдэн бөхчүүд хэзээ тэр баялагийг бүтээхгүй гэдгийг санахад илүүдэхгүй. Нэгэн биеийн хүчээр ганцыг дийлэх бол мэдлэг ухааны үрээр мянгыг дийлнэ. Монгол монголоороо, яг өнөөдрийн энэ янзаар байгаад байвал дэлхийн хөгжлөөс хол хаягдаж үр хойч маань биднийг муугаар хэлэх болно шүү. Тэгж хэлүүлэхгүйн тулд оюун ухааныг шүтэх хэрэгтэй. Би эх оронч, үндсэрхэг үзэлтэй гэж орилдог улсууд энэ нийтлэлийг уншаад нэгийг бодож хоёрыг тунгаах биз. Эх оронч үзэл, үндэсний үзэл санаа тун бага зүйлээс эхэлдэг юм шүү.

Япончуудыг хараахаа больцгооё. Нэг бөх зодог тайлаа л биз

http://stormy.blog.gogo.mn — Fri, 5 Feb 2010 14:54:18 ULAT

Өчигдөрхөн сумогийн 68 дахь их аварга Асашёрюү Дагвадорж зодог тайлж байгаагаа албан ёсоор мэдэгдсэн билээ. Монголчуудын дундаас төрсөн анхны их аварга Дагвадоржийг зодог тайлсанд олон хүн харамсан байгаа нь мэдээж. Тэгвэл энэ явдлыг арай өөр өнцгөөс нь харах гээд үзье л дээ. Хүмүүс "муусайн самурайнууд янз бүр болсоор байгаад зодог тайлууллаа, хөгийн новшнууд" гэх мэтээр харааж байгаа нь хаа сайгүй үзэгдэх болж. Үнэндээ япончуудад ч гэсэн үндэсний үзэл санаа байгааг санах хэрэгтэй. Тэр хол байгаа японуудын оронд өөрсдийгөө нэг тавиад үз. Тэд үндэснийхээ спортод япон хүн хаанчилж байгаасай гэж хүсч байгаа. Монголчууд Мангуш гээд тувагийн бөх ирэхээр яаж дардаг байлаа даа. Ер нь япончууд монгол хүүхдүүдийг тоож аваачин сумод оруулаагүй бол яах байсан хэрэг вэ. Усыг нь уувал ёсыг нь дага гэдэг. Их аварга ч бас тэр ёсыг нь дагах нь зүйн хэрэг байсан. Өнгөц харахад аваргыг шахсаар байгаад гаргаж байгаа мэт боловч ёс журамыг сахиад явсан бол ийм байдалд хүрэхгүй байсан. Омголон бардам зангаа дарж, ёс жаягаар нь явсан бол өнөөдөр энэ мэт асуудал гарахгүй байх байсан биз ээ.

Овоо босгоогүй бол шаазгай хаанаас суух вэ гэгчээр их аваргад өөрт нь бас асуудал байсан байж таарна. Бодит байдал дээр их аварга өөрөө энхийн цагаан тагтаа биш байсан шүү дээ. Тэгээд ч бид японуудыг тэгтлээ хараагаад үзэн ядаад байх хэрэггүй мэт санагдана. Ядаж л гадаадаас орж ирдэг хандив буцалтгүй тусламжийн 70 гаран хувийг япончууд өгч байгаа. Эрчим хүчний салбарт л гэхэд 2005 он хүртэл 3-н удаагийн буцалтгүй тусламж 2 удаагийн хөнгөлөлттэй зээл олгож. 1992-95 онд 1.6 тэрбум иен, 1996-98 онд 1.2 тэрбум иен, 97-99 онд 4.5 тэрбум иен, 2003-2005 онд 6.5 тэрбум иен олгогдож станцад шинэчлэл сэргээн засварлалт хийсэн байх юм. Мөн зам засварын ажилд хамгийн их тус хүргэж байгаа нь мөнөөх л япончууд. Удахгүй баригдаж эхлэх гэж байгаа анхны гүүрэн зам бас л Японы засгийнгазрын буцалтгүй тусламж. Өнгөрсөн зунжингаа засагдсан хэвтээ тэнхэлгийн гол замуудын засварын санхүүжилтийн дийлэнхийг бас л өнөөх японууд өгсөн. Тэгэхээр нэг бөх зодог тайлсаны төлөө бүхэл бүтэн ард түмнийг газар доогуур ортол хараахаа больцгоовол яасан юм бэ. Зодог тайлах чинь спортод байдаг энгийн зүйл биз дээ. Утга учиргүй туйлшралаа зогсоовол ухаалаг алхам болох биш үү.

Их жанжин Д.Сүхбаатарын мэндэлсний 117 жилийн ойд

http://stormy.blog.gogo.mn — Tue, 2 Feb 2010 10:57:54 ULAT

Товч намтар:

1893.2.2-нд ядуу ард Дамдины гэр бүлд төрсөн. 12 настайдаа бичиг үсэг суржээ.
1912 онд цэргийн албанд ирж, пулемёт сумангийн даргаар ажилласан.
1917 онд эх орныхоо төлөө дайнд оролцож баатар цолоор шагнагдав.
1921 оны Ардын хувьсгалын удирдагчдын нэг, оросын хувьсгалчидтай холбоо тогтооход онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн.
1921.3.1 нд МАН-ын анхдугаар их хуралд төлөөлөгчөөр оролцжээ.
1921.7 сард Цэргийн яамны сайд, Бүх Цэргийн жанжинаар томилогдсон.
1921.11 сард ЗОУ-д очиж хоёр улсын хоорондох найрамдлын гэрээнд гарын үсэг зурж, В.И.Ленинтэй уулзав.
1923.2.20 нд 30 настайдаа гэнэтийн өвчнөөр таалал төгссөн.

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

Энэ жил их жанжин Дамдины Сүхбаатар агсаны мэндэлсний 117 жилийн ой тохиож байна. Д.Сүхбаатарын сүүдэр гийсэний энэ өдөр түүний хувийн амьдралаас нь сонирхуулахыг зорилоо.

Түүний хуланц эцэг “Бор”хэмээх хочтой Төгс нь XVIII зууны эцэс, XIX зууны эхээр амьдарч байжээ. Энэ хүний тухай тодорхой мэдээлэл гэх юм байдаггүй аж. Түүний хүү Элбэгийн амьдралын сүүлчийн мөч хуучнаар Сэцэн хан аймгийн Ёст бэйс Гадин засгийн хошуу /Ёст бээсийн хошууг 1884-1909 онд Гадин, 1909-1923 онд Доржжав засаглаж байжээ/, одоогийн Сүхбаатар аймгийн Сүхбаатар сумын нутагт дахь “19-ийн хонхор” гэдэг газартай их холбоотой аж. Учир нь тэр хонхорт нүхэн шорон байжээ. Уг нь бол газарт гүн ухчихсан зүгээр л нэг нүх. Гэвч дөнгөтэй хүмүүсийг тэр нүх рүү хийчихээд шатыг нь хураагаад авчихдаг байж. Тэгэхээр тэндээс хэн гарч чадах вэ дээ. Гэтэл нэг шөнө нөгөө нүхний нэг хананых нь шороо нураад 19 ялтанг дараад алчихжээ. Тэдний нэг нь тэрхүү Элбэг байж.

Түүнээс хойш тэр газрыг “19-ийн хонхор” гэдэг болжээ. Хятадын өр төлөхөөс татгалзсан, ноёныхоо гэрийн үүдээр мориноосоо буулгүй гарсан, Мандалын хүрээний хятад пүүсийг талж дээрэмдсэн гэсэн шалтгаанаар Элбэг тэр нүхэнд хоригдож байж. Гэхдээ Элбэг тэр нүхнээс амьд гарахгүй гэдгээ мэдэж байсан байна. Тиймээс нэг удаа өөрийг нь эргэж ирсэн том хүү Төгөөдөө “Миний хүү эр хүн. Яваандаа үр хүүхэдтэй ч болно. Аав нь элдвийн эрүү шүүлт амсаж их зовж байна. Тамын орон гэж байдаг бол энэ л байна. Аав нь амьддаа тамд орлоо, үхэхдээ диваажинд очих байх аа. Танай эхнэрээс охин гарвал Тамзав, хүү төрвөл Дамдинчойжоо бурхны нэрийн Дамдинг өгөөрэй” гэж захисан гэсэн явган яриа байдаг ажээ. Тэрхүү эмгэнэлт явдлын дараа Элбэгийн том хүү Төгөө нь аавынхаа амийг нэхэж заалдан тэмцсэн байна. Бадаргуулт төрийн дөрөвдүгээр оны (1879) аравдугаар сарын 6-нд Сэцэн хан аймгийн жанжны газар буюу чуулган даргын газарт өргөдөл гарган тэмцэлдэж эхэлжээ.

Төд удалгүй Төгөө гэрлэж, эхнэрээс нь хүү гарч тэрбээр хүүдээ Дамдин гэсэн нэр өгсөн байна. Энэхүү Дамдин бол ирээдүйн их жанжны эцэг болох тавилантай нэгэн байжээ. Ядуу зүдүү болохоор Т.Дамдин айл айлд зарцлагдаж амиа зогоодог байж.

Тэгж яваад Ээлт гэдэг баян айлын зарц болжээ. Ээлт Дэмбэрэл, Мятав, Дэмчиг гэсэн гурван сайхан хүүтэй, дүү Гомбодор нь дөрвөн охинтой байж. Гомбодорын хамгийн бага охин нь Ханджав гэсэн нэртэй. Ах дүү хоёр ярилцаж байгаад хоёр бага хүүхдээ хооронд нь зөрүүлээд өргөөд авчихсан гэнэ.Гэтэл Ээлтийн зарц Дамдин өргөж авсан ганц охинтой нь хайр сэтгэлийн холбоотой болжээ.

Баян Ээлт энэ явдалд огт таатай хандсангүй. Ядуу зүдүү, бас удам муутай гээд халгаахгүй байж. Ингэж байтал Ханджав том хүү Дэндэвээ төрүүлчихжээ. Тэгээд ч байдал дээрдсэнгүй, баян Ээлт хэзээ ч Дамдинд охиноо өгөхгүй гэж. Гэтэл Ганданд шавилан суудаг, Ээлтийн хамгийн бага дүү Дондов нэгэнтээ нутагтаа ирэхдээ Дамдинд “Цаад хоёрыгоо авч оргоод хүрээнд очиж амьдар. Тэр хүрээ гэдэг чинь зовсон хүн жаргадаг, золбин нохой таргалдаг газар” гэж зөвлөжээ. Тэр ч битгий хэл хүрээнд очвол миний найз “Яатуу” хочтой Даваа дээр очоорой гэж захиа бичиж өгсөн ч гэсэн яриа бий.
Тэр цагийн хууль журмаар бол албат хүн аймаг хошуунаасаа гарах эрхгүй байж. Хэрвээ оргож босоод баригдвал нэлээд хатуухан шийтгэл хүлээдэг байсан байна. Тэд эхлээд нэг оргож. Баригдчихаж. Дараа нь Мандалын хүрээний цам үзнэ гэж гараад замаа буруулан одоогийн Дорноговийн нутгаар дамжиж, ихэд тойрч явж байж Маймаа хотын барааг харсан гэнэ.

Д.Сүхбаатарын ах дүү нараас том ах Дэндэв нь л хувьсгалын хэрэгт гар бие оролцсон бөгөөд дүүгийнхээ үйл хэргийг их дэмждэг нэгэн байжээ. Нэлээн ч сэргэлэн эр байж. Сүхбаатарыг төрөөд гурав, дөрөв хоносны дараа угаалга хийжээ. Тэр угаалганд Шүтээний аймгийн Хаймчиг гэдэг лам оролцож. Дамдин, Ханд хоёрт ламд өгчих өргөл барьц байсангүй. Тэгэхээр нь том хүү Дэндэвээ гар хөлийн үзүүрт заруулахаар өгчихжээ. Хөрөнгөтэй ламын дэргэд очсон Дэндэв монгол бичиг, төвд хэл сурч тэр цагтаа л боловсролтой хүн болж. Бас наймаанд тун ч одтой эр байжээ. Хүнээс юмыг нь салгаж, мулзалж салдаг учраас “Мулзан” гэдэг хочтой болсон ч гэлцдэг.
Хувьсгалт нууц бүлгэм байгуулагдаж эхэлсэн үеэс Д.Сүхбаатарын гэр бүлийнхэн гээд гамингууд элдвээр зовоогоод байхаар нь тэрбээр ээж Ханджав болон дүү Долгорыгоо нөхөртэй нь дагуулаад Ханд вангийн хошуу буюу одоогийн Булган руу зугтчихжээ. Замдаа ээж, дүү хоёроо айлд орхиод хүргэнтэйгээ хамт Орос руу гарч, цаашаа Сүхбаатар дээр яваад оччихсон гэдэг. Тэгээд журамт цэрэгт элсэж, Хиагтыг чөлөөлөх тулаанд оролцсон байна. Дараа нь Х.Чойбалсангийн удирдлагад баруун замын байлдаанд оролцож явжээ. Тэрбээр 1925 онд дүүгийнхээ анхны албан ёсны намтрыг бичиж үлдээсэн гэдэг. Гэвч хэвлэгдэлгүй өдийг хүрсэн бөгөөд өдгөө улсын Төв Архивын харъяа МАХН-ын баримтын төвд хадгалагдаж байна.

* * * * * * * * * * *

Шигтгээ . 1922 онд Сэцэн хан аймгийн Ёст бээс Доржжавын хошууны бүх хүний нэр, овог, нас, өрх ам, малын тоог тодорхойлсон бүртгэлээс...

Сайд жанжин Сүхбаатар, ургийн овог Хайс, нас 28. Өрх 3. Лам Дэндэв нас 33, хар Эрэнчин нас 31 /зарим номонд Аранжин гэж ташаарсан нь буй/, хөвгүүн Төмөр нас 3, эх Ханджав нас 62, ноёхон Янжин нас 30, эм Мандал нас 35, хүүхэн Долгор нас 21, Оюун 6 настай, ам 9. Адуу 11, үхэр 10, хонь 10 гэж бүртгэгдсэн байна.

* * * * * * * * * * *

Сонирхолтой нь энэ бүртгэлд хүү Галсанлхүндэв /Галсан/ нь бүртгэгдээгүй байгаа явдал юм. Бүртгэлийн талаар дурдсантай холбогдуулан жанжны нууц нэрийн талаар ганц өгүүлбэр бичих нь зүйн хэрэг. Д.Сүхбаатар нь Зөвлөлт Орос Улсад /тухайн үеийн нэрээр/ тусламж гуйхаар явахдаа Төмөр, хувьсгалт нууц бүлгэмийн гишүүд хоорондоо харилцахдаа түүнийг Ээж хэмээн нууцлан нэрийдэж, үйл ажиллагаагаа явуулж байв.

Бүх цэргийн жанжин Д.Сүхбаатар өөрийн эхнэр болох Нэмэндэйн Янжинтай 1910 онд гэрлэсэн байна. Сүхбаатар. Янжин хоёрыг олны хэл амнаас холдуулж Янжингийн өвөг эцэг Өвгөнхүү өөрийн дүү Очирындоо хэсэгтээ суулгажээ. Дараахан нь тэр хоёр Сүхбаатарын аавынд суух болжээ. Төд удалгүй 1912 оны цагаан сарын битүүний өдөр Д.Сүхбаатар, Н.Янжин хоёрыг хүүтэй болоход үндсэн хүшуу болох Ёст бэйс Доржжавын хошууны харъяат Хаймчиг гэлэн гэгч хүн хүүд нь Галсан хэмээн нэр өгчээ. Дараа нь Ёнзон хамба гэгч “Лхүндэв” гэсэн нэрийг нэмж өгснөөр “Галсанлхүндэв” гэдэг нэртэй болсон байна. Галсанлхүндэвийг есөн настайгаас нь эхлэн Галсан хэмээн нэрлэх болжээ. Янжингийн нэрийн хувьд гэвэл түүний нөхрийн номын багш онхуд овгийн С.Жамъян гүнгийн гэргийг Янжин гэдэг байж. Иймд номын багшийнхаа гэргийн нэрийг байн байн дуудаад байх нь шавь Сүхбаатарт нь эвгүй санагддаг байсан биз. Тэгээд авгайнхаа нэрийг Янжмаа болгосон байж болох. Нөгөөтэйгүүр Дамдин, Ханд нар ч хүүгийнхээ номын багшийн нэрээр бэрээ дуудаад байх нь зохимжгүй байснаас Янжин нэрийг нь Янжмаа болгохыг зөвлөсөн байж ч мэднэ.

Харин Сүхбаатарын Янжмаа болсон түүх 1946 оны хоёрдугаар сарын 5-ны өдөр /Янжмаагийн мэндэлсний 53 жилийн ойн өмнөх өдөр/ болсон хурлаас эхтэй бөгөөд МАХН-ын Төв Хорооны Улс Төрийн Товчооны гишүүд, НТХ-ны нарийн бичгийн дарга нарын тухай гаргасан цомогт Сүхбаатарын Янжмаа болгож өөрчилжээ. Үүнээс хойш Нэмэндэйн Янжмааг түүний нөхөр Сүхбаатараар овоглох болжээ. Энэ нь хэд хэдэн шалтгаантай байж болох юм. Юуны түрүүнд шалгарч товойн тодорсон хүний нэрийг мөнхжүүлэх зорилготой байсан байж мэднэ. Цаашилбал европчууд тэр дундаа Зөвлөлтийнхний нөлөөгөөр эхнэрийг нь нөхрөөр нь овоглодог ёсыг дуурайж хуулбарлан хэрэглэдэг болсон байх. Түүнчлэн Сүхбаатараар овоглохыг Янжмаад хэн нэг нь зөвлөсөн ч байж болох.

Харин жанжны үхлийн талаар хорлогдсон гэсэн таамаглал нэлээд газар авч байсан. Гэвч тухайн үед Д.Сүхбаатарыг оршуулчихаад дараа нь задлан шинжилгээ хийсэн ба элэг болон бусад эрхтнээс нь тодорхой дээж аваад Зөвлөлтөд шинжилгээ хийлгэхэд “хорлогдсон зүйл алга” гэсэн хариу гарсан байдаг.

Харин хорлогдсон гэх цуу ярианы тухайд гэвэл тэр үед удган Наранмандах гэдэг хүн хараал жатга хийж, явган яриа тархаасаныг илрүүлэн шийтгэсэн байдаг. Мөн цагаантан Боронин, Мечков нар жанжны амийг хорлох гэж байсан тухай баримт үлджээ. Эдгээр баримт Үндэсний Төв Архивын сан хөмрөгт хадгалагдаж байна.

Эцэст нь Д.Сүхбаатарын шарилын талаарх нэгэн таамаглалыг дурдая. Бөө судлаач, Д.Сүхбаатар судлаач, доктор, профессор Отгоны Пүрэв нэгэн сонирхолтой таамаг дэвшүүлсэн байдаг. Тэрээр “Жанжин Сүхбаатар хоёр метр орчим өндөртэй хүн байсан. Гэтэл түүний бунханд байгаа шарил 1.60 м өндөртэй байгаа нь өөр хүний шарил хийсэн байж болзошгүй” гэж тэрээр үзэж байгаа аж. Ямартай ч тус асуудлыг цаашид судлахаар болоод байгаа гэнэ. Хэрэв тус шарил жанжин Д.Сүхбаатарынх биш бол “жинхэнэ” шарил нь хаана байж болох вэ? Магадгүй түүнийг нууцаар өөр газар оршуулсан байхыг ч үгүйсгэх аргагүй юм. XX зууны Монголын түүхийн хүрдийг эргүүлэхэд баларшгүй ул мөрөө үлдээсэн Бүх Цэргийн жанжин “цагаан дээлт” хэмээх Дамдины хүү Сүхбаатарын хувийн амьдрал, удам судрын тухай товчхон өгүүлэхэд ийм буюу.

Эх сурвалж: http://greatkhanaa.blog.banjig.net

Ширхэг цасан хэмээх туурь

http://stormy.blog.gogo.mn — Thu, 28 Jan 2010 12:32:15 ULAT

Бүүдгэр өглөө. Жижигхэн ширхэгтэй цас хаялна. Ийм жижиг ширхэгтэй цас орвол зуд болох ч юм уу эсвэл их цас унана гэж хөгшид ярьж байхыг хэзээ ч билээ сонсож байлаа. Үнэн худал нь бүү мэд. Хөшиглөөд байдаг түнэр харанхуй гэмээр их утаа униар шөнийн салхинд бага ч болов туугдсан бололтой юм. Дээрээс нь цасан хаялага ч бас нэмэр болсон биз. Өвлийн улирал их уйтгартай юм. Учир нь гэрээсээ бараг гарахгүй болохоор тэр л дээ. Хүйтэн, хальтиргаа ихтэй. Ханиад хүрчихвэл, эсвэл хальтираад уначих вий гэж их болгоомжлох хэрэг гарна. Өдөржингөө зурагт үзэж, сонин гарчиглаж өнгөрөөх үнэндээ уйтгартай. Гэвч уйдлаа гээд яалтай. Одоо бол цонхоор ширтэн цас будрахыг хараад хэсэг зуур болов зугаатай. Хааяа өөрийгөө ер нь хэдэн настай билээ гэж бодох үе гарна. Толинд харах тоолондоо ядрангуй харцтай мөргөлдөнө. Тэгээд л өөрөө өөрөөсөө харц буруулах болно.

Гэвч ердөө л 14 настай. Ойрноос бие нь өвдөх давтамж нь их ойртоод байгаад сэтгэл зовних хэдий ч эмчийн болоод гэрийнхэнийхээ хэлсэн үгэнд тайвширна. Зун болохыг тэсэн ядан хүлээх жаргалтай. Аав нь гитар авч өгсөн болохоор хааяахан тоглох гэж оролдоно. Ямартай ч "маамуу нааш ир, эмээ, өвөө, бясаа гурав" гэх мэтийг толгож чаддаг болсон. Үүндээ ч их урамшина. Өөрийгөө эдгэчихсэн байна, гадаа гүйж харайн тоглож байна гэж маш ихээр мөрөөднө. Бас зүүдэлнэ. Аз жаргалтай төгсгөл л хамгийн сайхан юм чинь. Гэрээс гаралгүй удсан болохоор их цайсан. Уг нь зун гайгүй борлосон юм. Аав, ээжтэйгээ хөдөөгүүр аялсан нь үнэхээр гоё. Хөнгөн бодолд дарагдан байхдаа гагцхүү цасыг л ширтэнэ. Цасан нэвсийтэл дарахгүй ч түрүүчийнхийг бодвол хамаагүй их орчихож дээ гэсэн бодол л орж ирээд байх юм. Тэр цас бүүр илүү ороосой. Дахин олон олон ийм бүүдгэр өглөөг бас цастай нь харахыг хүснэ.

Орчлон ертөнц хэзээ ч үл тайлагдах олон нууцтай. Хэзээ хаанаас яаж үүссэн гэдгийг хэн ч мэдэхгүй. Хязгааргүй гэгдэх боловч тэр их хязгааргүй өөрөө ямар нэг саванд багтаж л байдаг таарна л даа. Бид өөрсдөө өчүүхэн бүүр хумхийн тоос мэт байж болох. Гэхдээ ямар нэгэн бүтээгч байгаа. Хөөрхий охиныг шаналж хэвтэхийг мэдэрсэн ер бусын далдын хүч байгааг тэр мэдэхгүй. Тэрхүү их зовлон шаналан гагц өөрт нь байдаг биз ээ гэж бодно. Сэтгэлийн нүсэр уй гунигийг аав ээж нь хуваалцах ч нимгэрүүлж үл дөнгөх ажээ. Харин нөгөө далдын ер бусын хүч аав ээжийнх нь зовлонг давхар мэдрээд удаж байгаа. Ер бусын хүч заримдаа юу хийхээ мэдэхээ больчихдог үе байдаг.

Яг тийм үе тулгарчээ. Бодгаль биет орчлон түм түмээрээ олон бий ч гэлээ, зовлонт биес тоо томшгүй олон ч гэсэн энэ охины зовлонг яагаад ингэж ихээр мэдрэнэ вэ. Эцэг эх нь дотроо харамсан уйлж байгааг өр өмрөн мэдрэхгүй байхаар шийджээ. Бас охины шаналалыг ч мөн адил. Аав ээж нь хэсэг зуур шаналах хэдий ч сэтгэлийн зовлон нь нимгэрч үлдэнэ. Хөөрхий бяцхан охины уйт шаналан ч мөн эцэс болно. Яг ингэж бодох агшинд охин гайхам хурц гэрэлтэй урт хонгилоор хөвөх гүйх хоёрын дунд гэрлийн зүг явж байлаа. Бас их сайхан зөөлөн гар үсийг нь илбэх шиг болоход эргэж харж үл чадав... Амьсгал хураасан үрээ зовлонгоос ангижран салгасан бурханд талархахаас өөр сонголт хосуудад байсангүй... Охин ширхэг цасны тухай л бодсоор байв... Яагаад гэдгийг хэн ч үл мэдэх билээ...

Намайг дуудаач

http://stormy.blog.gogo.mn — Tue, 19 Jan 2010 17:54:44 ULAT

Өглөө наран урган мандаад

Үдэшдээ бөхийдөг хорвоо

Хаврын цэцэг намар гандахын адил уйтгартайяа

Намрын нар шиг намайг гундаасан

Найз минь чи жаргаж явна уу

Найрын ширээ шиг эсвэл хөглөрч явна уу

Хэлж ирээгүй зовлон хэцүү

Хийсэн нүгэлийн нэхэл хатуу

Сайн явбал намайг мартаарай

Зовох цагтаа санаарай

Дурлаж шаналж үзээгүй

Дуу шиг охин минь

Намрын сэрүүнд ганцаардвал чи

Намайг дуудаач, намайгаа дуудаач

Хувь дутсан хайраар өвдөж

Худал үнэний эрэлд цөхөрч

Зөн нойр минь хулжаад

Зүүдээ аргадахын цагтаа би

Тэмдэглэлийн хуучин дэвтрээ

Тэртээгээс би ядан олоод

Чиний бичсэн хайрын үгийг давтан уншина

Хэлж ирээгүй зовлон хэцүү

Хийсэн нүгэлийн нэхэл хатуу

Сайн явбал намайг мартаарай

Зовох цагтаа санаарай, санаарай

Дурлаж шаналж үзээгүй

Дуу шиг охин минь

Намрын сэрүүнд ганцаардвал чи

Намайг дуудаач, намайгаа дуудаач...

"Никитон" хамтлаг. "Намайг дуудаач"

Тэмдэглэлийн хуучин дэвтрээ...

http://stormy.blog.gogo.mn — Mon, 18 Jan 2010 14:06:10 ULAT

Тэмдэглэлийн хуучин дэвтэр минь хаа нэгтээ хэвтэж байгаа байх. Уг нь тэр дэвтэрт минь балчирхан насны гэрэлтэй дурсамжууд бас бага сага зүйлс байдаг ухаантай. Миний сэтгэлд байдаг зургийн цомог гэж хэлж болохоор зүйл л дээ. Цагийн зүү эргэх нь эргэсээр нэг л мэдэхэд би гэдэг хүн 60-ын 51 хувийг элээжээ. Нөгөө эрээд олохгүй байгаа тэмдэглэлийн дэвтэрийн маань хуудас тэр хэрээр зузаарна. Нөгөө муу Сторм гэгч этгээд өнгөрсөн зууны 79 оны өвлийн сарын энэ өдөр хүн болж ирсэнээ зарлан тунхаглаж эхийн хэвлийгээс унаж байжээ. Намайг төрүүлсэн ээждээ баярлалаа. Бас намайг ор сураггүй байхад бий болгосон аавдаа талархаж байна. Намайг өсгөж өндийлгөсөн эмээ өвөөдөө хамгийн ихээр баярлаж явдаг аа. Идэр есийн хүйтэн тачигнасан ийм цагаар хүн болон мэндэлсэн би аргагүй хөх чонын жавхаатай хэмээн өөрийгөө дөвийлгөн боддог билээ.

Орчлон хорвоо надад нэгэн насыг нэмж, амьдрах ухаан суулгаж байгаад баяртай байна. Айлчин гийчин ирэхэд нүүр улайхааргүй болж, аж амьдралын хар ухаанд суралцсаар л. Утаатай ч гэлээ их хотынхоо амьдралд хайртай. Би их хотын унаган хүүхэд. Энэ л хотдоо төрж бас энэ хотдоо өсч, өнөөдөр хүртэл байна. Хүмүүс унасан газраа эргэж хөрвөөгөөд хийморь нь сэргэдэг гэцгээдэг. Гэтэл би гэдэг хүн төрөх эмнэлгийн пильтан шалан дээр хэд хөрвөөчихвөл хэдэн жилээ даах биз гэж гэнэн цагаанаар бодож явдаг юм аа. Намайг эх барьсан нэрийг нь мэдэхгүй эхдээ хязгааргүй баярлалаа. Нас гэдэг цаасан дээр бичдэг тоо билээ. Би 31 нас хүрч сэтгэл оюун, бие цогцос минь цэл залуухан байна. Өнөөдөр миний төрсөн өдөр өө.

Амьдрал үй олон хэсгээс бүрддэг эвлүүлдэг зураг билээ

http://stormy.blog.gogo.mn — Thu, 7 Jan 2010 09:37:56 ULAT

Хором хормоор амьдрал урссаар. Энэ тоолонгоор нас ахиж, үхэлд улам дөтлөн ойртоно. Залуу зандан насны гал дөл аажим үл мэдэгхэнээр унтарч байгаа нь мэдрэгдэнэ. Өнөөх л "Би хэзээ ч үхлээс айхгүй. Үхэл намайг дийлэхгүй" гэж зарлан тунхаглах нь холгүй байсан гэнэн сайхан нас минь нэгэнтээ ард хоцрон үлдсэн мэт. Уг нь би халуухан залуу насыг мөнхийн гэж боддоггүй л дээ. Эрт орой хэзээ нэгэн цагт сэрээд харах тэр л агшинд нөгөө омголон бардам нас минь зам дээр гээгдэн хоцроод би орь ганцаар үлдэх биз ээ гэж дотроо бодолхийлдэг байсан юм шүү. Тал дундуур цахилах зээрийн сүрэг энгүй тансаг насны минь тэн хагасыг нь аваад одчихож.

"Өдөр хоног ямар удаан өнгөрдөг юм бэ. Хурдан том хүн болмоор байна. " гэж балчирхан ухаандаа яарч байсан минь ердөө өчигдөр мэт. Хүн харахад цэл залуухан нас, цэвэр сайхан царай байх хэдий ч энэ үедээ бүтээсэн гавьтай зүйлгүй байсаар өнгөрчих мэт гашуун бодлууд ээрэх юм аа. Уг нь үл унтрах галт бамбар мэт дүрэлзэн асаж, ирээдүйг гэрэлтүүлэн гийгүүлмээр. Энэ бүхэн минь зүгээр л мөрөөдөл төдий өнгөрөх гэж үү. Хаврын тэнгэрт бараан үүлс хуралдан аадар цутгахуйд хамаг гуниг уйтгарыг минь урсган одох мэт байдаг.

Тэр их аадар нимгэрсээр байгаа залуу насыг минь бага ч боловч тэтгэн төлжүүлдэг гэдэгт итгэдэг. Үнэндээ "Залуу халуухан гэрэлт нас минь ээ. Чи намайг битгий орхиоч" гэж хашгирмаар санагддаг болсон. Магадгүй туулж өнгөрүүлэхээр зурагдсан бүхий л амьдралынхаа талд ч хүрээгүй байж болох л доо. Гэвч дэлхий эргэдгээрээ эргэж, нэг л өглөө гоёж явсан гоёл маань хуучирчихна. Юмыг яаж мэдэхэв дээ гээд сэтгэл санаагаа бэлдээд байгаа ухаантай юм л даа. Би амьдралыг хором мөчүүд гэдэг нэртэй үй олон эвлүүлдэг зургаас бүрддэг гэж боддог.

Энэ зургийг хэрхэн эвлүүлэхээс ихээхэн зүйл шалтгаална. Харин буруу эвлүүлбэл харанхуйд одно. Хурын ус ганц нэгээр унаж газар эсгэдэг. Эхлээд ганц нэгээрээ унаж байсанаа сүүлдээ асгардаг. Яг ийм зарчмаар амьдрал урсдаг гэж бас бодогдох боллоо. Балчир бага насанд цаг хугацаа яг л ганц нэгээр унах дуслууд мэт удаан өнгөрдөг. Харин нас ахиж ухаан суух бүрийд улам хүчтэй орох бороо адил цаг хором нумнаас тавьсан сум мэт шуугин алсрана. Сонсоход, уншихад халгамаар авч цөөн хэдэн үнэний нэг нь гарцаагүй мөн билээ.

Өнцөг нь шарласан зураг мэт...

http://stormy.blog.gogo.mn — Mon, 28 Dec 2009 17:30:40 ULAT

Эгэл жирийн байсан бүхэн элэгдэн бүдгэрнэ. Ширээн дээрээ тавьсан миний үзэг, давхарлан хураасан номууд, элдэвийг сараачсан тэмдэглэлийн хуучин дэвтэр маань ч үл анзаарагдан элэгдсээр. Яг эдтэй адилхан би өөрөө нас ахина. Сүүдэр нэмэх бүрийдээ хуучран байгаагаа мэдэрнэ. Нэгэн цагт туйлдаа хүрээд би өөрөө байхгүй болох билээ. Чухамхүү тэр цаг маань хэзээ вэ. Заримдаа бичгийн ширээ ариун цэврийн өрөө хоёрийн дунд хар цай зөөсөөр насыг барчих юм биш байгаадаа гэж бодлогоширно. Хананд өлгөсөн цагийн цохилтыг сонсон хэвтэх зуураа оосор бүчгүй энэ орчлон юутай давчууг мэдрэх шиг. Үнэндээ хүний амьдрал хашаан дунд хавчигдсаар өнгөрдөг юм даа гэж бодогдох юм. Хананд байгаа хугацаа заагчийг зогсоочихдог бол яах бол гэж хэсэг бодолхийллээ.

Ганц цагийг зогсоож болох авч цаг хугацаа хэмээгч шуургыг хэзээ үл зогсоож чадах. Гудамжинд дуут дохио чарлуулан зогсох машинууд, хэт гангалах гээд халтирч унамаар гантиг шаттай барилгуудын талаар, үгүй бол захын хорооллын пөөнийсөн дан бүрээстэй гэрийн талаар хүмүүс боддог болов уу. Ихэнх нь энэ тухай бодож тархиа өвтгөдөггүй биз. Би харин энэ талаар боддог. Өөрөөс том усны саваа дугуй нь эргэхгүй шахам тэргэнцэр дээр тавиад ундныхаа усанд явж байгаа хүүхэд, тор нүүрс бариад гэртээ яарч байгаа залуухан бүсгүйн тухай, талх аваад булангаас хазаж буй жаалын тухай боддог. Өвлийн тасхийм хүйтэнд нусаа хацартаа хөлдөөсөн, гартаа цоорхой голдуу бээлий углаж, майжиг гишгэсэн гуталтай, өвдөг нь элэгдээд урагдах дөхсөн өмдтэй жаалхүү нүдэнд харагддаг. Ажлаасаа тараад гэртээ яарахдаа уут нүүрс аваад сайхан дулаан хононо доо гэж тэрүүхэндээ инээмсэглэн, хальтирч унахгүйн тулд ойр ойр гишгэн алхалах бүсгүй надад төсөөлөгддөг.

Бутархай хэдэн төгрөгөө дахин дахин тоолон ганц чихэрний мөнгө илүүчилчих санаатай лангууний дэргэд зогсох жаахан охин бас төсөөлөгддөг. Ганц дугуй талх аваад булангаас нь мэрээд, авсан ганц чихрээ нандигнан атгаад хүнсний мухлагаас гарч яваа тэр охины гэнэн цагаан зан надад төсөөлөгдөнө. Энэ бүхнийг эгэл жирийн амьдрал гэж би боддог. Төгс гэж яриад байдаг зүйлээ яг ийм амьдралаас хайвал олдох байх. Эд хөрөнгөтэй, тарган цатгалан байх нь өнгөц харахад дээд жаргал мэт боловч цаад талдаа бас л үгүй гэж санагдах боллоо. Иймэрхүү яриайг өмч хөрөнгө гэхээр юмгүй гуйлгачин хүний яриа гэж зарим нь хэлдэг л дээ. Гэхдээ л авсанд орохдоо бүхнийг аваад орохгүйгээс хойш яалтай ч билээ. Хорвоо уужим мэт боловч үнэхээр давчуу ажээ. Аливаа бүхэн хоёр бас гурван талтай юм. Эсвэл бүүр олон талтай ч байж мэднэ. Хүссэн талаасаа хэрхэн харахаас л амьдралын эргэлтэд нөлөөлнө. Бид бүгдээрээ цаг хугацаанд дарагдан хуучирчээ. Эгээтэй олон жилийн өмнө авахуулсан өнцөг нь шарласан зураг мэт ээ.

Зам заагч болон дүрэлзэн асацгаая

http://stormy.blog.gogo.mn — Tue, 15 Dec 2009 19:38:15 ULAT

Залуу нас бол хүний амьдралын гэрэл гэгээт үе билээ. Хүн бүр цэл залуу насны эрмэг, гал дөлтэй сэтгэлээр аливааг туулан давах их хүслийг оргилуулан явдаг. Цаг хугацаа омголон идэр насыг хийсгэн оддог ч гэлээ тийм ч богино гэж хэлэхээргүй энэ насандаа алсын ирээдүйд дуурсагдах их үйлийнхээ эхлэлийг тавьж, суурийг цутгах хэрэгтэй хэмээн боддог юм аа. Аливаа ажилд чин шударгуу сэтгэлээр хандах нь хойчийн жаргалтай өдрүүдийн төлөө тавьж байгаа дардан шулуун зам гэж сэтгэнэ. Тэрхүү замаар бидний үе хойч ирээдүй өөд замнах нь гарцаагүй ээ.

Бидний өнөөдрийн хийж байгаа ажил, бодож байгаа бодол, мөрөөдөх буй мөрөөдөл энэ замын эхлэл, мөн суурь нь биз.Мэргэн ухааныг мэдлэг оюундаа цуглуулан хурааж чадах аваас аливааг бүтээхэд нэн хялбар болох нь гарцаагүй. Эх дэлхийд зургаан тэрбум хүн амьдардаг хэмээн бодвол энэхүү өрх айл юутай өнөр өтгөн. Тэгвэл чухамдаа ам бүл олон энэ айлын таван тэрбум 900 сая нь дуурсах алдар, бүтээсэн үйлээр маруухан явсаар нэгэн насыг бардаг нь харамсам үнэн. Бид ийм тавилангаас зугатан холдох нь жинхэнэ үүрэг юм аа.

Тэгвэл Монголын тунгалаг нарт ирээдүй болсон залуу үеийнхэн бид тэрхүү алдар гавъя гэхээр зүйлгүй хүмүүсийн тоонд орохгүйн төлөө мэрийн суралцаж, хичээнгүйлэн хөдөлмөрлөх нь хамгаас чухал хэмээн мунхаг бодолдоо бодож байна. Хүн бүр хичээн байж эгнэгт дурсагдан магтагдах билэг ухааны гэрэлт хөшөөгөө сүндэрлүүлэн босгоцгооё. Ингэж хэдэн үеэр дуурсагдах суу алдарын оргилыг бүтээж чадах аваах эх орон, газар нутгийнхаа төлөө хийж байгаа дээд гавъя билээ. Цогцлоон сүндэрлүүлсэн бүхэн алтан гадас одноос хурц гэрэлтэж, ард түмний зүрхэнд зам заагч болон дүрэлзэн асах болно.

Ардчилсан Монгол Улсын иргэн танд баяр хүргэе

http://stormy.blog.gogo.mn — Thu, 10 Dec 2009 16:50:05 ULAT

Өнөөдөр Монгол Улсад ардчилсан хувьсгал өрнөсний 20 жилийн ойн өдөр тохиож байна. Энэ үйл явдал нүүдэлчин монголчуудын түүхийн хуудаснаа алтан үсгээр бичигдэх өдөр билээ. Коммунист дэглэмийн он жилүүдэд шилдэг охид хөвгүүдээ хэлмэгдүүлэлтийн хар шуурганд дайруулж, хувийн өмчгүй, үг хэлэх эрх чөлөөгүй харанхуй амьдарч байсан монголчууд 20-н жилийн өмнөх энэ өдөр ардчилсан Монгол Улс болох замаа зассан юм.

Ардчилсан холбооны анхдугаар цуглаан. 1989-12-10-ны өдөр

Хүний эрх, эрх чөлөө, олон урьгалч үзэл, шудрага сонгууль, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, зах зээлийн тогтолцоог авчирч чадсан ардчилал бол монголчуудын үнэ цэнэтэй баялагийн нэг гарцаагүй мөн. Ардчилсан Монгол Улсын иргэн танд энэ өдрийн баярын мэндийг хүргэе. Ардчилал бол Монгол хүн бүрийн нандигнан үзэх баялаг, үнэт зүйл, эрх чөлөө тусгаар тогтнолын баталгаа билээ.

Э.Бат-Үүл Монгол Улсын Баатар боллоо

http://stormy.blog.gogo.mn — Thu, 10 Dec 2009 14:05:17 ULAT

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Зарлиг

2009-12-10 Дугаар: 181 Төрийн ордон, Улаанбаатар хот

Эрдэнийн Бат-Үүлийг Монгол Улсын Баатар цолоор шагнах тухай

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн 15.1-г үндэслэн ЗАРЛИГ БОЛГОХ нь:

Монгол оронд ардчилсан хөдөлгөөнийг үүсгэн байгуулах, ардчилал, эрх чөлөөний үнэт зүйлсийг түгээн бэхжүүлэхэд оруулсан онцгой гавъяа зүтгэлийг нь үнэлж Ардчилсан хувьсгалын 20 жилийн ойг тохиолдуулан Эрдэнийн Бат-Үүлд Монгол Улсын “Баатар” цол олгож , Сүхбаатарын одон, “Алтан таван хошуу” медалиар шагнасугай.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.ЭЛБЭГДОРЖ

Э.Бат-Үүл Баатар болов

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж Монгол Улсын баатар цолоор Эрдэнийн Бат-Үүлийг шагнах зарлигтаа:

“Монгол оронд ардчилсан хөдөлгөөнийг үүсгэн байгуулах, ардчилал, эрх чөлөөний үнэт зүйлсийг түгээн бэхжүүлэхэд оруулсан онцгой гавъяа зүтгэлийг нь үнэлж Ардчилсан хувьсгалын 20 жилийн ойг тохиолдуулан Эрдэнийн Бат-Үүлийг Монгол Улсын баатар цолоор шагнасугай” гэж дурьджээ.

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Монгол Улсын баатар цолыг Э.Бат-Үүлд олгохдоо “Ардчилсан хувьсгал бол баатартай. Тэр баатар нь Монголын ард түмэн. Манай ард түмний ардчилсан хувьсгалд оруулсан гавъяат үйлс , түүхэн тэмцэл зүтгэлийг өнөөдөр хамгийн сайн төлөөлж чадах хүн бол Эрдэнийн Бат-Үүл.

Э.Бат-Үүлд баяр хүргэе. Баатартаа баяр хүргэе. Ард түмэндээ баяр хүргэе” гэж хэлэв.

Би зургаа авахуулсан

http://stormy.blog.gogo.mn — Wed, 9 Dec 2009 21:46:37 ULAT

Өнөөдөр би зургаа татуулсан. Ардаа хар хөшигтэй, хоёр талдаа хурц гэрэлтэй тийм газар. Намхан таазтай, будаг нь халцарсан шалтай. Үүдээр нь ороход хуучирсан шар хивсэнцэртэй юм билээ. Тэр хэсэгхэн газартаа л хамгийн ганган нь. Хуучин загвараар хийсэн ханын шүүгээ, олон давхарлаж будсан цонхны хүрээ, суухад шажигнаж дуугарсан сандал. Би ийм газар зургаа татуулсан.

Энэ зурагчны газар үнэхээр таалагдсан юм. Гадна хаалгандаа "Гэрэл зургийн газар" гэсэн даруухан хаягтай. Бас ч гэж гуулин хүрээтэй байлаа. Савхалсан хаалга гэж ярьдаг байсан даа. Яг тийм хаалга. Гадуур нь лакдаж будаагүй олон оныг үдсэн гэмээр энд тэндгүй цоохор болчихсон юм байна лээ. Хаалганы хүрээ мод нь их л олон дахин ийш тийшээ зөөгдөж явсан гэмээр их хуучин. Хаалга, хүрээ мод хоёрыг тус тусад нь өөр газар хийчихээд дараа нь нийлүүлсэн юм уу даа гэж бодохоор. Хананд нь тогтоохдоо их л бүдүүн том хадаасаар хаджээ. Хаалганы бариул нь саяхан солисон гэмээр шинэхэн. Бага зэрэг чихарч хаагддаг хаалгатай ийм газар би зургаа татуулсан.

Өрөөний зүүн буланд байгаа ширээн дээр хуучны бичгийн машин тавиатай. Наймтын цаас хэд хэдийг давхарлаад дунд нь хорийн цаас хавчуулсныг харвал бичгийн машинаар юм бичдэг гэмээр. Товчлуур дээрх үсгүүд нь элж мөлийгөөд хаана ямар үсэг байгаа нь бараг мэдэгдэхгүй болсон ч эзэн нь маш сайн мэддэг байх л даа. Ширээний бүтээлэг нь хуучных. Дөрвөн талаас чимэг болон унждаг цацаг энд тэндээсээ сэмэрч унаад үүдэн шүд нь унасан хүн шиг болжээ. Сайтар анзаарвал хоёр хүн хаа нэгтээ зогсоод юм ярьж байгаа дүрстэй ажээ. Яг ийм бүтээлгийг хамаатныхаа ч билүү нэг айлд харсан санагдана. Татсан хөшиг нь үл ялиг завсартай. Магадгүй энэ хөшгөө нээгээгүй их л удсан биз дээ. Хөшиг нэлээн хир болсон харагдана.Би ийм газар зургаа татуулсан.

Сэтгэл хангалуун сайхан байсан. Гэрэл анивчих агшинд нүдэнд гал манарах мэт болсон ч миний зураг тун ч эвтэйхэн гарчээ. Уг нь би нүдээ аничихлаа гэж бодсон. Зурагчин "Та хүсвэл надтай хамт байж байгаад зургаа угаалгаад авч болно шүү дээ" гэж зөвшөөрсөн болохоор би хамт байлаа. Хальсаа хоёр хороор дамжуулан боловсруулав. Дараа нь өсгөгчинд хийж зургийг минь цаасан дээр буулгалаа. Бас хоёр хороор дамжсан. Бүх л дамжлагыг нь би өөрийн биеэр харж зогслоо. Зураг маань тод, элдэв асуудалгүй сайхан гарчээ. Би зургаа аваад жаазлуулж ханандаа өлгөсөн юм. Би ийм газар зургаа авахуулж, бас ханандаа өлгөсөн. Сэтгэл өег, зурагчны газар таатай байсан юм. Нэг л дотно дулаан газар.